Eliminan o cancro de páncreas en ratos por primeira vez
Investigadores do CNIO usaron unha terapia combinada de tres fármacos que evita a aparición de resistencias e que non ten efectos secundarios importantes
Cada ano diagnostícanse en España máis de 10.300 novos casos deste cancro
O equipo do Centro Nacional de Investigacións Oncolóxicas durante a presentación da investigación
O equipo de Mariano Barbacid, do Centro Nacional de Investigacións Oncolóxicas (CNIO), eliminou en ratos o cancro de páncreas máis común, o adenocarcinoma ductal, e fíxoo cunha terapia combinada de tres fármacos que evita a aparición de resistencias e que non ten efectos secundarios importantes.
A terapia, a primeira en lograr a curación completa en modelos experimentais, foi deseñada polas científicas do CNIO Vasiliki Liaki e Sara Barrambana —primeiras autoras do estudo— e por Carmen Guerra, coautora principal do estudo que se publicou na revista PNAS.
O director do Grupo de Oncoloxía Experimental do CNIO e presidente de honra científico da Fundación CRIS Contra o Cancro presentou os resultados do estudo nunha rolda de prensa xunto á investigadora Carmen Guerra, á presidenta da Fundación, Lola Manterola, e á soprano e paciente de cancro de páncreas, Cristina Domínguez.
O adenocarcinoma ductal de páncreas —o tipo máis habitual de cancro de páncreas e o de peor prognóstico— adoita diagnosticarse demasiado tarde, polo que apenas un 5 % das persoas pacientes sobrevive máis alá dos 5 anos.
Cada ano diagnostícanse en España máis de 10.300 novos casos deste cancro, que carece de terapias específicas.
“Desde 1981, cando aínda non se coñecían as bases moleculares do cancro, avanzouse moito”, explicou Barbacid.
“No caso do páncreas, coñecémolo moi ben, pero aínda non podemos facer nada máis alá da quimioterapia actual”, que desgraciadamente non serve para moitos pacientes.
A mutación que inicia o cancro de páncreas é o oncóxene KRAS e, aínda que xa existen fármacos que bloquean a acción de KRAS, a súa eficacia é limitada porque ao cabo duns meses o tumor vólvese resistente ao tratamento.
Con todo, fronte ás monoterapias que inhiben KRAS, a estratexia do grupo de Barbacid consiste en atacar tres puntos clave dos mecanismos do tumor: as proteínas KRAS, EGFR e STAT3, que actúan como motores de crecemento do cancro e que ademais causan as resistencias.
O equipo probou a tripla terapia en 18 ratos aos que se lles implantaron as células canceríxenas de seis pacientes e, 200 días despois de finalizar o tratamento, 16 continuaban vivos, libres de enfermidade e sen sufrir efectos secundarios adversos.
Un camiño longo para chegar a estes resultados
En 2019, o equipo do CNIO logrou suprimir o cancro en ratos eliminando dúas dianas, EGFR e RAF1, pero “con varios peros”, entre eles, que “só a metade dos tumores responderon, que eran relativamente pequenos para o que pode aguantar un rato e cando os tumores superaban os 100 m3 ningún respondeu”, lembrou o investigador.
Durante seis anos máis, o equipo buscou dianas adicionais e descubriu STAT3, implicado en múltiples procesos celulares como a proliferación, a supervivencia ou a inflamación.
O equipo do CNIO probou entón unha terapia tripla dirixida contra STAT3, EGFR e RAF1 e logrou que, durante o tempo do estudo, os ratos estivesen 300 días libres de tumor, “aproximadamente a metade do que vive un rato”, apuntou Barbacid.
Para iso, o equipo combinou daraxonrasib —un inhibidor de KRAS deseñado pola empresa estadounidense Revolution Medicines que aínda non foi aprobado pola FDA americana—, afatinib, un fármaco aprobado para certos tipos de cancro de pulmón, e o degradador de proteínas SD36.
A partir de agora, explicou Barbacid, “a nosa folla de ruta” será seguir investigando para mellorar a terapia e ampliala a outros modelos de rato con outras alteracións xenéticas, estudar as metástases derivadas destes tumores para identificar con precisión as persoas pacientes que poderían beneficiarse da nova estratexia terapéutica, e analizar “con detalle” o seu efecto no microambiente tumoral.
Para iso, Barbacid fixo un chamamento aos cirurxiáns e patólogos dos hospitais para que envíen ao CNIO mostras de pacientes coas que poder realizar todas estas investigacións porque “aínda nos queda moito por facer”.
E, en paralelo a estes estudos, o obxectivo será reunir o financiamento necesario para poder facer un ensaio clínico co que probar en humanos a nova terapia e comprobar que elimina os tumores, sen ser tóxica e sen xerar resistencias como demostraron en ratos.
Barbacid destacou o papel da Fundación Cris contra o Cancro, que desde hai seis anos financia parte do seu traballo, unha entidade que só nos últimos cinco anos dedicou 46 millóns de euros á investigación oncolóxica.
