O Supremo confirma que os Franco devolvan ao Estado o Pazo de Meirás

O Tribunal Supremo decidiu por unanimidade confirmar a sentenza da Audiencia da Coruña e ordenar á familia Franco a devolución ao Estado do Pazo de Meirás. 

A Sala Primeira do Tribunal Supremo desestima todos os recursos interpostos contra a sentenza ditada pola Audiencia Provincial da Coruña respecto da propiedade do Pazo de Meirás, no procedemento seguido a instancia da Avogacía do Estado (coa intervención adhesiva da Xunta de Galicia, o Concello e a Deputación da Coruña e o Concello de Sada) contra os irmáns Martínez-Bordiú Franco. O fallo foi adoptado por unanimidade.

O Pazo de Meirás, un edificio construído por orde da escritora Emilia Pardo Bazán a finais do século XIX, foi residencia de verán de Franco durante toda a ditadura, tras un proceso que simulou regalarllo e á vez venderllo durante a Guerra Civil.

A partir da morte do ditador, a familia utilizouno ata que o Goberno reclamouno para o patrimonio público, nunha acción xudicial que foi apoiada polos concellos da Coruña e Sada, a Deputación da Coruña e a Xunta de Galicia.

A sentenza, datada o 11 de marzo, fai fincapé en que durante a ditadura resultaba complicado distinguir entre os bens persoais de Franco e do Estado, ao tratarse dunha "autocracia personalista".

Realiza un relato extenso do ocorrido desde o golpe de Estado ao que sucedeu a guerra civil e a adquisición do inmoble á viúva do fillo de Emilia Pardo Bazán, Manuela Esteban Collantes, por parte dunha xunta de notables da zona, para despois regalarllo a Franco e posteriormente simular a venda directa desde a propietaria ao ditador -este acto é nulo, pois realmente xa o vendera-, así como a falta de entrega do diñeiro fixado na escritura.

O Supremo dá a razón aos ditames previos ao anular todo aquel proceso de agasallo e venda, así como a descartar a posible propiedade dos Franco por usucapión, pois considera que o pazo nunca deixou de ser un ben de dominio público e, sobre os prazos, defende que como mínimo ata a década de 1990 non o posuíron como donos, polo que non transcorreu o prazo legal de trinta anos.

A Audiencia Provincial resolvera que o Pazo de Meirás era propiedade do Estado, que os irmáns Martínez-Bordiú (netos do ditador Francisco Franco) debían devolver a súa posesión e que tiñan dereito a ser indemnizados polos gastos necesarios e útiles realizados no inmoble durante o tempo da súa posesión, debido a que non foran posuidores de mala fe.

Nos recursos interpostos ante o Tribunal Supremo por ambas as partes xa non se discutía que os títulos xurídicos nos que se fundou a propiedade de Francisco Franco Bahamonde (doazón e compravenda) eran nulos.

As cuestións sometidas a consideración da Sala, resumida e fundamentalmente, referíanse á adquisición do Pazo polo Estado por prescrición adquisitiva ou usucapión, dado o seu destino a servizo público da xefatura do Estado durante máis de trinta anos; ou pola contra, a posible adquisición por usucapión polos herdeiros de Franco tras o seu falecemento; así como, se se considerase que o propietario era o Estado, se os irmáns Martínez-Bordiú debían ser indemnizados ou non polos gastos necesarios e útiles realizados na leira durante todos os anos en que foron posuidores.

Respecto dos recursos interpostos polos irmáns Martínez-Bordiú Franco, a Sala confirma a propiedade do Estado e conclúe que desde 1938 o Pazo estivo destinado ao servizo da xefatura do Estado, como unha dependencia similar ao Palacio do Pardo, polo que os seus moradores non puideron posuír o inmoble en concepto de donos, como mínimo ata a década de anos 90 do século XX, en que deixou de prestarse todo tipo de servizo pola administración, polo que non transcorreu o prazo legal de trinta anos para poder adquirir a propiedade por esta vía.

Ademais, considera que non concorren os requisitos para que puidese apreciarse que houbese unha desafectación tácita que desposuíse ao inmoble dese carácter de ben de dominio público.

En canto aos recursos interpostos pola Avogacía do Estado e demais administracións coadxuvantes, a Sala parte da base de que na demanda indicouse expresamente que non se discutía que os herdeiros de Franco fosen posuidores de boa fe e que, por tanto, unha vez devolta a posesión do Pazo, deberían ser indemnizados nos termos previstos para estes casos no Código Civil.

Por todo iso, o Tribunal Supremo confirma en todos os seus termos a sentenza ditada en segunda instancia pola Audiencia Provincial.

Rueda celebra que haxa unha sentenza "clara" e insta a actuar en consecuencia

O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, celebrou que haxa unha sentenza "clara" sobre a propiedade do pazo de Meirás e instou a todas as partes a actuar en consecuencia.

Tras participar nun acto en Santiago de Compostela, Rueda dixo aos medios que descoñece o contido da sentenza e lembrou que foi "un tema moi polémico no seu momento" e que acabou xudicializado.

"Necesitamos sentenzas claras, que nos poden gustar máis ou menos, pero sabemos o que di a xustiza e actuaremos en consecuencia", afirmou e, se hai algunha consecuencia indemnizadora, que dixo descoñecer, "haberá que acatala", concluíu.

Pontón celebra a vitoria galega contra os Franco, pero lamenta a indemnización

A portavoz nacional do BNG, Ana Pontón, celebrou que "a primeira batalla deste calibre que se lle gaña á familia Franco", sobre o Pazo de Meirás, sexa desde Galicia.

Nun acto na Coruña, Pontón asegurou que "o máis relevante, en todo caso, é que a cidadanía galega gañou" e que o Pazo de Meirás xa é "propiedade dos galegos e as galegas".

Lembrou que esta é "a primeira batalla deste calibre que se lle gaña á familia Franco en todo o Estado" e, por iso, está "orgullosa" ao ser desde Galicia. "Non me parece ben que haxa que indemnizalos, evidentemente, e son cousas da xustiza que non entendemos nin compartimos", concluíu. 

Torres di que entregar o Pazo de Meirás será "devolver ao público o que público era"

Pola súa parte, o ministro de Política Territorial e Memoria Democrática, Ángel Víctor Torres, dixo tras coñecer a decisión do Supremo que entregar o Pazo de Meirás ao Estado significa "devolver ao público o que público era".

Torres expresouno durante o discurso de inauguración en Madrid dunha exposición de homenaxe a La Nueve, a compañía integrada maioritariamente por españois que o 24 de agosto de 1944 foi a primeira en entrar en París para a liberación da ocupación nazi.

"É unha magnífica noticia do día de hoxe", recalcou Torres ao facer mención á decisión unánime do Tribunal Supremo.