O prezo da présa, por María Bastida

Europa volve facelo. Asina un grande acordo comercial, felicítase pola súa gran visión estratéxica e, cando aparecen as dúbidas, pide calma a quen sabe que serán os primeiros en encaixar o golpe.

A decisión do Parlamento Europeo de pedir un ditame ao Tribunal de Xustiza da Unión Europea non parece nin un xesto proteccionista nin un freo irracional. Ao contrario, expón unha pregunta razoable: cal é o problema en que algo que se vendeu como equilibrado e respectuoso coas regras europeas sexa sometido a control xurídico antes de aplicarse? A reacción de Bruxelas suxire que hai máis présa por poñelo en marcha que preocupación real pola súa seguridade xurídica.

E esa é, precisamente, a clave: a urxencia. A UE quere demostrar que segue sendo un actor comercial relevante. Que pode pechar acordos, abrir mercados e blindarse fronte a futuros choques. Todo iso é certo, pero non é toda a verdade. A outra cara do acordo é menos presentable. Os beneficios están concentrados en sectores con músculo exportador e capacidade de adaptación. Os custos, en cambio, recaen sobre actividades con marxes estreitas, forte regulación e capacidade nula de trasladar riscos. O sector primario é o exemplo perfecto.

Aquí é onde o discurso oficial empeza a renxer. Fálase de cláusulas de salvagarda, de continxentes, de controis sanitarios. Todo soa ben. Pero na práctica, esas salvagardas actívanse tarde, cando o dano xa está feito, e os controis dependen dunha capacidade inspectora que a propia UE leva anos debilitando. Europa segue deseñando a súa política comercial coma se todos os sectores partisen do mesmo punto e tivesen a mesma capacidade de absorber impactos. Non é así. E cada vez que ignora esa asimetría alimenta desafección, protesta e rexeitamento a proxectos que, ben deseñados, poderían ser defendibles.

Máis preocupante aínda é a tentación de aplicar o acordo de forma provisional mentres o tribunal delibera. Legalmente posible, si. Politicamente torpe. Que sexa Teresa Ribera, coñecedora directa de como funciona o sector primario en países como España, quen defenda que o acordo non se atrase e se explore a súa aplicación provisional non deixa de ser paradoxal. España é un dos países onde os custos de Mercosur están máis concentrados territorial e sectorialmente e, aínda así, o seu principal representante na Comisión empuxa o argumento de que non podemos atrasalo demasiado. Ribera xa non fala como exministra española; faio como vicepresidenta da Comisión Europea. E cando se cambia de cadeira, cámbiase de lóxica. Desde Bruxelas, o problema non é o impacto territorial concreto, senón o custo político de que a UE pareza incapaz de pechar e executar acordos estratéxicos.

En Galicia, o debate é basicamente práctico. Un territorio con explotacións pequenas, custos altos e escaso poder de mercado non pode permitirse acordos que prometen beneficios difusos a cambio de riscos moi concretos. O campo galego non está a rexeitar o comercio internacional, está a dicir que non pode ser sempre o colchón onde aterran as decisións doutros. É, unha vez máis, a constatación de que a UE segue sen resolver como compatibilizar estratexia global con xustiza territorial.

Se Europa quere acordos estratéxicos, terá que aprender unha lección básica de economía política: a apertura sen compensación é transferencia de custos. Custos que pagan os de sempre.