Nobel de Física a Halzen polo achado de neutrinos de alta enerxía de orixe astrofísica

O Premio Nobel de Física 2026 é para o físico de partículas belga Francis Halzen "polas súas contribucións decisivas ao Observatorio de Neutrinos IceCube e o descubrimento de neutrinos de alta enerxía de orixe astrofísica", anunciou este martes a Real Academia das Ciencias Sueca.

Halzen deuse conta de que o xeo do Polo Sur podía utilizarse para rastrexar neutrinos (partículas de menor dimensión que un átomo) e presentou por primeira vez en 1988 a súa idea de capturar nesa zona estas partículas.

A súa visión e o seu liderado científico foron fundamentais para a creación do Observatorio de Neutrinos IceCube, que permite rastrexar neutrinos de procesos dunha enerxía extremadamente elevada no universo afastado, destacou a Real Academia.

Cando un neutrino choca cun núcleo atómico, produce un escintileo de luz que pode ser detectado por sensores situados no xeo glacial transparente.

Os neutrinos cósmicos con enerxías extremadamente altas son moi escasos, polo que se necesita un volume enorme de xeo para observar un número adecuado de colisións.

O xeo do Polo sur presenta numerosas vantaxes, xa que está libre de diversos tipos de interferencias e a zona é xeoloxicamente estable, sen terremotos.

Halzen e a súa idea pronto obtiveron o apoio doutros investigadores e, tan só uns anos máis tarde, leváronse a cabo probas preliminares con sensores no xeo.

O Observatorio de Neutrinos IceCube, que se acabou de construír en 2011, abarca un quilómetro cúbico completo de xeo equipado con sensores de luz.

Os científicos non tardaron en descubrir os primeiros neutrinos de alta enerxía e, uns anos máis tarde, puideron publicar o seu descubrimento de neutrinos que deben ter a súa orixe moito máis alá do noso sistema solar.

Deste xeito, a procura das fontes de neutrinos do universo podía comezar en serio, destaca a Real Academia.

Os científicos saben desde hai tempo que o cosmos contén aceleradores de partículas naturais, que lanzan partículas con enerxías ata un millón de veces superiores ás que se poden alcanzar en laboratorios na Terra.

Os neutrinos con enerxías extremadamente altas créanse nas mesmas contornas que outros tipos de partículas.

No entanto, a diferenza doutras partículas, os neutrinos chegan ata nós sen cambiar de dirección nin perder enerxía, o cal significa que poden proporcionar información á que non se pode acceder de ningunha outra forma.

As interaccións de neutrinos que IceCube recolle continuamente proporcionaranlles aos investigadores novos coñecementos sobre as contornas violentas nas que poden xerarse neutrinos de alta enerxía, e poderían mesmo revelar fenómenos cósmicos ata o de agora descoñecidos.