Veronika, a vaca que usa unha vasoira para rascarse

Unha vaca chamada Veronika demostrou que pode usar unha vasoira de forma "innovadora, flexible e funcional", alternando os seus extremos para rascarse distintas zonas do corpo: un uso "versátil" dunha mesma ferramenta que ata o de agora só documentouse en primates e que obriga a reformular a capacidade cognitiva do gando bovino.

O resultado do experimento asinado por dous investigadores do Instituto de Investigación Messerli da Universidade de Veterinaria de Viena publicouse este luns na revista Current Biology e é a primeira demostración do uso "flexible" e "multiúso" dunha ferramenta por parte dunha vaca (Bos taurus).

"Na ciencia, como na cultura, as especies gandeiras adoitan ser subestimadas cognitivamente, o que se ve reforzado polo seu papel utilitario e por persistentes rumbos de negación da mente asociados ao consumo de carne", sinala o estudo ao explicar as escasas investigacións sobre a capacidade cognitiva das vacas.

"Consideramos uso de ferramentas unicamente aqueles casos nos que o corpo do individuo vese estendido ao unirse a unha ferramenta", explica a EFE o biólogo cognitivo granadino Antonio Osuna-Mascaró, un dos autores da investigación.

"Soamente consideramos uso de ferramenta cando se amplían os límites do corpo, non só físicos, senón funcionais", agrega.

Antecedentes previos co uso de paus

Os investigadores deron con Veronika grazas a un vídeo que demostraba as súas capacidades e que lles resultou tan convincente que decidiron desprazarse ata a granxa da rexión austríaca de Carintia onde a vaca de 13 anos vive como mascota.

O dono do animal relatou aos investigadores que levaba case unha década observando como Veronika usaba ramas caídas que tomaba coa boca para rascarse, empregando paus máis curtos ou longos segundo a zona do seu corpo.

Osuna-Mascaró asegurou que lle sorprendeu moito o fácil que foi espertar ese comportamento en Veronika e o "sofisticado e preciso" que era o seu manexo.

A partir de aí, deseñaron un experimento para medir a capacidade de Veronika co uso dunha vasoira de exterior de porcas duras, cuxa orientación se variaba de forma semialeatoria.

Durante unhas dúas semanas rexistraron 76 episodios de uso en sete sesións.

Cada parte do instrumento para cada parte do corpo correspondente

A vaca manipulaba a ferramenta coa boca, fixábaa entre os dentes para controlala de forma precisa e con ela aliviábase molestias, probablemente por tabáns, rascándose en zonas difíciles de alcanzar.

Usaba o cepillo "para aquelas partes onde a pel é grosa e dura" e reservaba o pau para "aquelas onde a pel é delicada e moi fina, como a zona umbilical, o ubre ou o ano".

Ademais, aplicaba técnicas distintas: coas porcas realizaba movementos máis amplos, enérxicos e de arrastre, mentres que ao empregar o pau empuxaba de forma precisa e coidadosa.

Para os autores, esa alternancia converte o obxecto nunha ferramenta multiúso, xa que era empregado de forma diferente segundo a tarefa.

A vantaxe de vivir coma animal de compañía

Osuna-Mascaró cre que a condición de mascota non fixo a Veronika "máis intelixente", pero si lle permitiu desenvolverse "como outros animais non puideron".

O investigador, con experiencia no estudo de chimpancés no Congo, lembra que este tipo de versatilidade no uso de ferramenta documentouse precisamente nesa especie, polo que o achado abre o abanico de mamíferos non primates con esa capacidade.

"É absolutamente alucinante a flexibilidade que ten no uso de ferramentas e o feito de que o segundo caso que temos dun animal usando unha ferramenta multiúso sexa unha vaca e non outro primate ou unha ave", explicou a EFE Osuna-Mascaró.

As vacas, mamíferos con capacidades cognitivas superiores ás pensadas

Osuna-Mascaró subliña que non hai que concluír que vacas e touros poden usar ferramentas como os chimpancés, senón que teñen un potencial para innovar e desenvolver esa habilidade, aínda que facelo adoita ser imposible na gandería industrial.

O uso innovador de ferramentas, lembra o investigador, require aprendizaxe, innovación e xogar con obxectos, como fixo Veronika durante anos coas ramas das árbores grazas á liberdade que lle deu ser unha mascota.

Segundo Osuna-Mascaró, o achado mostra tamén o noso rumbo cognitivo, debido a que convivimos con gando bovino desde fai uns 10.000 anos e son "a biomasa de vertebrados máis grande do planeta, cuns 1.500 millóns de vacas e touros", e "só agora se descobre o seu uso de ferramentas".

"Sabemos máis sobre o uso de ferramentas de animais exóticos, que viven en lugares recónditos, que de animais que temos á beira e que estivemos ignorando de forma sistemática porque tendemos a infravalorar a cognición daqueles animais que comemos", resumiu o experto.