Xubilarse xa non é apagar a luz, por María Bastida

Durante moito tempo entendemos a xubilación como unha fronteira entre a vida que traballamos e a que descansamos. Pero a realidade laboral hai tempo que deixou de ser tan lineal. Hai persoas que chegan á idade de xubilación con ganas de seguir activas, e outras que simplemente non queren pasar de cen a cero dun día para outro.

A reforma da xubilación flexible vai precisamente nesa dirección, a de permitir que unha persoa xubilada poida volver parcialmente á actividade e compatibilizar ese traballo cunha parte da pensión. A novidade é que se abre esta posibilidade aos autónomos, porque para moitos deles xubilarse non equivale a abandonar unha empresa, senón a pechar unha traxectoria profesional construída durante décadas.

A medida ten sentido. Nunha sociedade envellecida, a experiencia tamén é un recurso produtivo. Hai sectores con problemas de remuda xeracional, pequenos negocios que non atopan continuidade e profesións onde o coñecemento acumulado non se substitúe facilmente. Facilitar unha transición máis gradual pode beneficiar a persoa, a actividade económica e, ben deseñada, tamén o sistema. Iso si, sempre que se entenda como opción, non como esixencia. Unha cousa é querer manter unha actividade limitada e outra ben distinta que a pensión non alcance e a xubilación se converta nunha etapa de procura forzada de ingresos. Se a reforma amplía liberdade, aproveita talento sénior e facilita saídas laborais menos bruscas, será unha boa noticia. Se acaba normalizando que xubilarse xa non basta para vivir, estaremos ante un síntoma preocupante.

No entanto, tamén cabe reflexionar sobre os incentivos que acompañan esta proposta. Se o xubilado autónomo só pode cobrar ata o 25 % da pensión, compénsalle volver darse de alta, asumir custos, obrigacións fiscais, cotizacións, xestión administrativa e responsabilidade profesional por conservar só unha cuarta parte da pensión? Para actividades moi rendibles, moi vocacionais ou puntuais, quizá si. Para moitos pequenos autónomos, probablemente non.

Aí está a diferenza cos asalariados. No caso do traballo por conta allea a tempo parcial, a reforma mellora as porcentaxes e amplía a xornada compatible entre o 33 % e o 80 %. Para eles pode haber un incentivo máis claro: traballan parcialmente, cobran salario e manteñen unha parte da pensión. En cambio, para o autónomo, a cuarta parte da súa pensión pode quedar curta se a actividade xera ingresos modestos ou irregulares. O incentivo funcionará con profesionais con ingresos altos por poucas horas, negocios familiares onde o xubilado achega apoio parcial ou actividades cun compoñente vocacional moi forte. Pero para autónomos cunha pequena tenda, un oficio con custos fixos ou encargos descontinuos, a compatibilidade pode non compensar.

En síntese, esta reforma abre unha porta, pero quizá non a abre o suficiente. A filosofía parece correcta; o incentivo, probablemente tímido, e o risco, que unha boa idea de flexibilidade acabe lida como unha resposta encuberta a pensións insuficientes.