A guerra viaxa en barrís de Brent, por María Bastida

As guerras empezan con mísiles, pero os seus efectos económicos lense en gráficos. A caída das bolsas, a repunta do petróleo ou o disparo do gas natural son só as primeiras reaccións económicas do conflito en Oriente Próximo, porque a economía tamén responde ao principio de acción-reacción. Así, estamos a asistir á fase inicial de transmisión do conflito á canle económica, en tres niveles moi distintos: as bolsas, o petróleo e o gas.

O primeiro é o máis visible e fácil de explicar. As bolsas reaccionan case automaticamente ao risco xeopolítico. Aumenta a incerteza, véndense activos cíclicos, cómpranse os refuxios, soben as empresas enerxéticas e de defensa e caen aeroliñas, turismo ou industria. É o mercado reaccionando ao titular, pero aínda non é economía real. Historicamente, ademais, este tipo de caídas adoitan reverter en cuestión de semanas se o conflito non se prolonga.

O segundo nivel é o petróleo. E aquí empeza a haber consecuencias sociais. Porque o petróleo está presente en boa parte dos procesos produtivos que preceden o consumo. Nese sentido, é o vehículo de transmisión macro do choque. Encarece tanto producir mercadorías como movelas. Aumentan os custos empresariais, estréitanse as marxes, aprázase investimento e debilítase a oferta futura. O problema é que o petróleo non sobe o IPC mañá, empúxao durante meses.

O terceiro nivel é o gas. E aquí está o problema especificamente europeo. Porque mentres o petróleo transmite o choque á economía no seu conxunto, o gas impacta directamente na capacidade produtiva. Fixa o prezo marxinal da electricidade e é insumo crítico para a industria. Cando o TTF se dispara, como ocorreu tras a paralización de produción en Qatar, estamos ante un problema de competitividade industrial. Aceiro, vidro, cemento ou alimentación dependen dese custo. É certo que Europa avanzou en diversificación, pero a intensidade gas de moitos sectores fai que o golpe siga sendo asimétrico e moi concentrado na industria.

Todo iso, ademais, dependerá da duración do conflito. Porque, en última instancia, o que está en xogo non é tanto a produción mundial de petróleo, que actualmente rolda os 108 millóns de barrís diarios e presenta certa marxe de capacidade ociosa, como a súa distribución. O verdadeiro risco económico sería o peche, formal ou de facto, do estreito de Ormuz, por onde transita aproximadamente unha quinta parte da subministración mundial de cru. Europa depende relativamente menos dese fluxo ca as grandes economías asiáticas, pero iso non implica inmunidade. Se países como A China, A India ou O Xapón deixan de recibir parte dos preto de 20 millóns de barrís diarios que atravesan ese corredor marítimo, terán que acudir ao mercado internacional para substituír esa subministración. E no mercado petroleiro, substituír significa competir.

O resultado previsible non sería tanto unha escaseza física inmediata como unha tensión sostida nos prezos globais. Mesmo se a produción mundial puidese incrementarse, é improbable que o fixese ao ritmo necesario para compensar unha interrupción prolongada do tránsito por Ormuz. Nese escenario, a demanda efectiva superaría a oferta dispoñible, consolidando o aumento do prezo do cru. Non é o peche do estreito o que encarecería a nosa cesta da compra, senón a competencia global polos barrís que deixarían de cruzalo.

Dito doutro xeito, as bolsas reaccionan ao conflito, o gas dá o lategazo industrial inmediato, o petróleo a inflación social diferida, e o tempo determínao todo. Por iso, mentres os mercados miran ao Brent, Europa debería estar a mirar ao TTF. Porque as guerras non sempre destrúen fábricas: ás veces simplemente fan que producir deixe de ser rendible.