O Pazo de Meirás é xa oficialmente Lugar de Memoria Democrática

O Boletín oficial do Estado (BOE) publicou a declaración do Pazo de Meirás como Lugar de Memoria Democrática, ao consideralo como "un dos espazos máis significativos para comprender a historia contemporánea de Galicia e de España".

A resolución apunta que a traxectoria histórica do Pazo de Meirás "está estreitamente vinculada a dúas realidades de enorme transcendencia e moi diferente significado": a figura de Emilia Pardo Bazán, "unha das escritoras máis relevantes da literatura española contemporánea", e a ditadura franquista, "que converteu o inmoble nun dos seus principais símbolos de poder".

Segundo o BOE, durante a Segunda República Meirás quedou asociado a sectores políticos e sociais "contrarios ao novo réxime democrático e foi así mesmo escenario de conflitos agrarios que reflectían as profundas tensións sociais e políticas do período". "Algúns membros da familia participaron en conspiracións antirrepublicanas relacionadas cos procesos golpistas de 1932 e 1936, convertendo o lugar nun escenario representativo das fracturas que precederon á Guerra de España", expón.

Así, argumenta que a dimensión destes sucesos "converte Meirás nun lugar esencial para a memoria democrática" cando ademais, en plena Guerra Civil, se constitúe o 3 de marzo de 1938 a denominada Junta Pro-Pazo del Caudillo, integrada polo gobernador civil da Coruña e diversas autoridades provinciais e locais, co "obxectivo de adquirir o inmoble para entregarllo a Francisco Franco". "A operación financiouse mediante achegas forzosas impostas a concellos, funcionarios e particulares, nun contexto de represión e coacción política", lembra.

O BOE indica que durante o proceso de acondicionamento do pazo ampliáronse os terreos "mediante técnicas represivas e coactivas", que desposuíron os lexítimos propietarios das propiedades lindeiras. Ademais, efectuáronse "apropiacións de recursos públicos e privados, desde estatuas románicas a pilas bautismais, tapices, etc".

"Ao ser utilizado polo ditador como residencia oficial estival, adquiriu unha función política, de explicación da natureza do franquismo e da represión; unha función simbólica, de representación, e tivo un gran impacto na vida local, incluída a articulación de redes locais e provinciais do poder franquista", prosegue a argumentación.

O 2 de setembro de 2020, o Xulgado de Primeira Instancia número 1 da Coruña, tras unha demanda presentada por Avogacía do Estado, sentenciou que o Pazo era propiedade do Estado, declarando nula e sen efecto a doazón privada do mesmo a Franco á súa familia.

Dous meses despois cumpriuse a sentenza e, desde o 10 de decembro de 2020, deixou de ser propiedade da familia Franco e pasou a ser patrimonio do Estado. A sentenza foi corroborada pola Audiencia Provincial da Coruña, o 12 de febreiro de 2021, e polo Xulgado de Primeira Instancia número 70 de Madrid, que, o 7 de novembro de 2024, outorgou á Administración Xeral do Estado a totalidade dos bens reclamados.