A media luz, por María Bastida

Un ano despois do grande apagamento, España parece non entender do todo a lección principal. A transición enerxética non basta con despregala, hai que gobernala ben. O cero eléctrico do 28 de abril non foi, segundo as análises coñecidas, unha simple consecuencia do exceso de renovables nin unha proba de que o novo sistema enerxético sexa inviable. Foi unha crise de tensión, con desconexións en cascada, marxes insuficientes e fallos de coordinación nun sistema cada vez máis complexo.

A pregunta do día é se todo isto pode volver pasar. Probablemente si, porque un sistema eléctrico nunca ten risco cero. Así que, o razoable non é prometer que non volverá ocorrer, senón preguntarse se hoxe o sistema está mellor preparado, máis vixiado e mellor gobernado que hai un ano. E aí, a miña impresión é clara. Tecnicamente, algo se corrixiu; institucionalmente, non estou tan segura.

Sabemos que boa parte do problema se debeu a un sistema que acumulou fraxilidades ata perder o control. Por iso me parece tan tramposo dicir que as renovables provocaron o apagamento como inxenuo afirmar que non pasou nada estrutural. Porque, evidentemente, pasou. España avanzara moi rápido en xeración renovable, pero bastante máis amodo en rede, control, almacenamento, flexibilidade, interconexións e regras de operación. Esa é a brecha perigosa.

É certo que un apagamento xeneralizado parece hoxe menos probable que hai un ano. Endurecéronse criterios operativos, mantívose unha operación máis reforzada e introducíronse cambios para mellorar o control de tensión. Pero esa mellora ten dous problemas. Primeiro, saíu cara: o modo reforzado implica máis uso de tecnoloxías xestionables, especialmente ciclos combinados, e maiores custos de axuste. Segundo, pode ser unha solución defensiva, non unha solución estrutural.

O apagamento pode non repetirse mañá, pero as condicións que o fixeron posible non desaparecen só con máis cautela operativa. Desaparecen con mellor gobernanza enerxética. E esa é a parte que máis preocupa. Seguimos cunha guerra de relatos: Rede Eléctrica contra as eléctricas, as eléctricas contra Rede Eléctrica, o Goberno contra as empresas, o Senado contra o Goberno, a CNMC abrindo expedientes, reclamacións pendentes e ninguén asumindo de verdade o custo político ou económico do fallo.

O problema, por tanto, non é só saber se pode volver irse a luz. É saber se construímos un sistema capaz de evitalo, explicalo e responder cando ocorre. Porque unha transición enerxética sen rede suficiente, sen regras claras e sen responsabilidades recoñecibles seguirá tendo demasiadas zonas de sombra.