Quen vota? Que se vota? Claves para entender as eleccións en Marrocos

Marrocos celebra este mércores unhas eleccións lexislativas das que sairá o novo Goberno e os 395 deputados do seu Parlamento por un período de cinco anos.

Unha cita marcada polo desencanto e a pantasma da abstención. Trátase dunhas eleccións con importantes diferenzas sobre o modelo europeo. Por exemplo, non se permiten as enquisas, o xefe de Goberno non necesariamente ten que ser candidato e o Palacio Real está estreitamente vinculado a carteiras estratéxicas do Executivo, os chamados "ministros de soberanía". 

Que se vota?

Marrocos é unha monarquía constitucional na que o rei Mohamed VI, tamén considerado "Comendador dos crentes", conserva importantes poderes executivos. Cada cinco anos, as lexislativas renovan a Cámara de Representantes (Parlamento), con 395 membros elixidos mediante un sistema proporcional de listas.

A repartición de escanos calcúlase sobre os electores rexistrados en cada circunscrición e non sobre os votos válidos emitidos, unha fórmula que favorece a fragmentación parlamentaria, fai imposible que un partido obteña a maioría absoluta e obriga a formar gobernos de coalición.

Os escanos divídense en circunscricións locais (305) e rexionais (90). Marrocos afronta estes comicios cunha representación feminina aínda limitada: só seis mulleres accederon á actual Cámara de Representantes (Cámara Baixa, 395 escanos) tras competir con candidatos homes, mentres que os 90 restantes (22,8 % da Cámara) obtiveron o seu escano a través dunha cota feminina.

Nas eleccións lexislativas de Marrocos, as mulleres, de acordo con esa cota, concorren por dúas vías diferentes: un total de 92 circunscricións locais mixtas, competindo cos homes, e 12 rexionais, estas últimas reservadas exclusivamente a candidatas. Segundo a Constitución, o rei nomea o xefe de Goberno entre o partido político que quedase en primeira posición nas eleccións á Cámara de Representantes, atendendo aos resultados obtidos.

Non é necesario que sexa candidato, senón que pertenza ao partido máis votado. Ademais, hai carteiras estratéxicas con relación directa co Palacio: Asuntos Relixiosos, Defensa, Interior e Relacións Exteriores.

Quen vota?

Para votar é necesario ser maior de idade e inscribirse nas listas xestionadas polo Ministerio do Interior, institución que organiza as eleccións. Esta vez hai 15,8 millóns de rexistrados, cifra que segundo o Consello de Europa é netamente inferior á das eleccións precedentes e moi por baixo da poboación que se estima en idade de votar, 28 millóns segundo as estatísticas.

Ademais, só o 3 % son novos, o cal evidencia a falta de interese no sistema electoral un ano despois do xurdimento do movemento xuvenil GENZ212, que pedía melloras sociais e quedou diluído tras miles de detencións.

Dos rexistrados para votar, unha gran porcentaxe abstense: un 57 % en 2016 e case un 50 % en 2021. Os analistas vaticinan unha importante abstención o día 23. 

E a diáspora?

A Constitución recoñece o dereito a voto dos marroquís que viven no estranxeiro -máis de cinco millóns, unha das principais fontes de ingresos de divisas do país-, pero non existe o voto por correo ou urnas nos consulados.

O marroquí residente no exterior debe viaxar a Marrocos para votar ou autorizar a un familiar ou coñecido rexistrado para que vote no seu nome mediante unha plataforma dixital do Ministerio de Interior. 

Como funciona o sistema electoral?

A estas eleccións preséntanse 7.288 candidatos agrupados en 1.850 listas de 28 partidos para disputar os 395 postos no Parlamento, máis de 18 aspirantes por cada escano. As mulleres representan o 36,47 % das candidaturas rexistradas, impulsadas pola cota mínima (90 escanos) e un avance nas cabezas das listas locais. O 57 % dos deputados do actual Parlamento volve presentarse. E polo menos 15 lexisladores, segundo medios locais, cambiaron de partido apresuradamente nun mes para garantir o seu asento. 

Cales son os principais partidos?

Os tres partidos que gobernaron Marrocos desde 2021 e se perfiilan como posibles gañadores destas eleccións son RNI, PAM e Istiqlal: Agrupación Nacional de Independentes (RNI, centrodereita), formación do actual presidente do Goberno o millonario Aziz Ajanuch. Autenticidade e Modernidade (PAM, liberal). Principal rival do RNI e con protagonismo crecente tras fichar a Fouzi Lekjaa, presidente da Federación Marroquí de Fútbol e favorito para acceder á Xefatura de Goberno, segundo expertos locais.

Istiqlal (PI, nacionalista), encabezado polo ministro de Obras Públicas e Auga Nizar Baraka. Fundado en 1944, o máis antigo dos grandes partidos marroquís conta cun importante bastión electoral nas provincias do Sahara Occidental.

A oposición está liderada polo islamista Partido da Xustiza e o Desenvolvemento (PJD), que gobernou unha década (2011-2021) e agora apenas conta con 13 escanos.

A Unión Socialista de Forzas Populares (USFP, membro da Internacional Socialista), o Partido do Progreso e Socialismo (PPS, excomunista) e o Movemento Popular (MP, berberista) son tres formacións históricas que aspiran a recuperar o peso perdido.

Liberdades, as liñas vermellas

Tras a represión do GENZ212 -máis de mil procesados e 660 en prisión-, organizacións civís internacionais como Amnistía Internacional e Human Rights Watch alertan dun aumento da represión no país.

A Asociación Marroquí de Dereitos Humanos (AMDH), a máis critica, considera que existe unha regresión nas liberdade de expresión e prensa. En Marrocos existe unha marxe de crítica contra o Goberno, pero hai tres ámbitos considerados liñas vermellas cuxa vulneración pode ser castigada pola lei: a monarquía, a relixión e a integridade territorial, que inclúe o concepto de soberanía marroquí sobre o Sahara Occidental.