A 'Cámara da fin do mundo', premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional

A Bóveda Global de Sementes de Svalbard (Noruega), un depósito subterráneo que alberga máis de 1,3 millóns de sementes de cultivo de 6.300 especies de todo o mundo para salvagardar a biodiversidade e a alimentación, obtivo este mércores o Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2026.

Con capacidade para almacenar 4,5 millóns de mostras de sementes, a Bóveda Global non é un banco xenético ao que poidan recorrer investigadores, senón que serve para que os que hai repartidos por todo o mundo poidan depositar nel mostras das súas coleccións e poder recuperar as sementes no caso de que as perdan por mor dalgunha catástrofe natural ou provocada polo home.

A utilidade desta instalación, o maior banco de sementes do mundo, viuse por primeira vez en 2015, cando o Centro Internacional de Investigación Agraria en Áreas Desérticas, situado en Siria, perdeu por culpa da guerra os fondos que albergaba e tivo que recorrer ás que depositara na Bóveda Global para poder replicalas de novo.

Inaugurado en 2008, este almacén foi construído polo Goberno noruegués na illa de Spitsbergen, no arquipélago de Svalbard, a proba de terremotos, bombas, erupcións volcánicas ou calquera outro desastre, polo que popularmente é coñecida como a Cámara da fin do mundo ou Arca de Noé vexetal.

A 130 metros sobre o nivel do mar, para que non acabe baixa a auga no caso de que todas as masas de xeo do planeta se derretan, máis de mil metros cadrados repartidos en tres plantas albergan as sementes a 18 graos baixo cero, aínda que en caso de fallo eléctrico poderían conservarse durante centos de anos grazas a que, ao estar situado no Círculo Polar Ártico, manteríase a temperatura de forma natural por baixo dos cero graos.

O maior banco mundial de sementes

A Bóveda Global de Sementes de Svalbard alberga o maior banco dedicado á conservación de sementes de plantas que contribúen á alimentación de todo o mundo.

A Arca de Noé vexetal foi establecida en 2008 polo Goberno de Noruega e ata a data recibiu máis de 1,38 millóns de mostras de 6.536 especies.

Un total de 132 depositantes voluntarios fixeron entrega das mostras de sementes, o que dá mostra do alcance global da iniciativa, que forma parte do sistema internacional para a conservación dos recursos fitoxenéticos baixo o liderado da Organización da ONU para a Alimentación e a Agricultura (FAO).

A Bóveda Global de Sementes -xestionada por unha asociación entre o Goberno noruegués, o fondo Mundial para a Diversidade de Cultivos e o Banco Xenético Nórdico- mantén de forma segura os duplicados de sementes procedentes de todos os bancos de xermoplasma e países participantes.

En 2007, o órgano do tratado internacional dedicado á conservación dos recursos fitoxenéticos para a alimentación deu o seu visto e prace a este banco mundial, que só recibe sementes compartidas no marco do sistema multilateral ou recollidas no mencionado acordo.

O pasado febreiro entrou por primeira vez en Svalbard a semente da oliveira, como parte dun proxecto europeo liderado pola Universidade de Córdoba e promovido despois polo Consello Oleícola Internacional (COI), a FAO e o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación de España (MAPA), alén doutras entidades científicas.

Guatemala e Níxer tamén entregaron entón as súas primeiras mostras de sementes de cultivos tradicionais, xunto a outros depósitos de cereais e legumes de África, verduras de Asia e trigo e outras especies de Europa, sumando un total de 8.880 novas mostras.

A bóveda

Escavada a 130 metros de profundidade nunha montaña de pedra arenisca, situada nos arredores da localidade de Longyearbyen, a bóveda "da fin do mundo" é impermeable a fenómenos como a actividade volcánica, os terremotos e a radiación.

As mostras que chegan ata alí rexístranse, etiquétanse e gárdanse nun ambiente controlado, a 18 graos baixo cero, co fin de asegurar a súa dispoñibilidade, sobre todo en caso de desastre natural e provocado polo ser humano.

Para iso funciona un sistema de "caixa negra" que permite retirar as sementes ou abrir as caixas en que se almacenan só a quen as deposite previamente (bancos de sementes ou países), xa que son os únicos que poden recuperar o que é da súa propiedade.

En caso de fallo eléctrico, o permafrost ártico (capa permanentemente xeada) do exterior actúa como refrixerante natural, pero os efectos do cambio climático empezaron a notarse tamén no Ártico, o que levou a investir na mellora das instalacións, en previsión dun clima máis cálido.

Tres veces ao ano adoitan abrirse as portas deste lugar próximo ao Polo norte para acoller o material novo, unha longa viaxe para moitas sementes, algunhas delas únicas.